Duurzaamheid nieuwe troef in pacht

17/01/2019

Duurzaamheid nieuwe troef in pacht

Steeds meer verpachters, zoals provincies, stellen eisen op het gebied van duurzaamheid voor pachtgronden. De eisen lopen uiteen van boeren die certificaten moeten bezitten tot verplichte akkerranden.


Duurzaam bodembeheer en duurzame landbouwpraktijken op pachtgronden blijven onderwerp van gesprek. Zelfs in het klimaatakkoord wordt de ambitie om verpachting duurzamer te maken, genoemd. Verpachtende instanties proberen hun pachters steeds meer te sturen op duurzaamheid. De eisen lopen uiteen van verplichte akkerranden en een verbod op het gebruik van glyfosaat tot voorkeursposities voor boeren die certificaten als Beter Leven en Skal hebben of een cursus natuurbeheer gevolgd hebben.

Een bloemenrand langs een perceel winterveldbonen. De provincies Noord-Holland en Friesland verplichten hun pachters een bloemrijke kruidenstrook in te zaaien op bouwland. -
Een bloemenrand langs een perceel winterveldbonen. De provincies Noord-Holland en Friesland verplichten hun pachters een bloemrijke kruidenstrook in te zaaien op bouwland. -

De provincie Gelderland geeft ieder jaar ongeveer 1.000 hectare in kortdurende pacht uit. Voor 835 hectare pachtgrond gelden bepaalde beperkingen op het gebied van onder andere weidevogels, gronden die toekomstige natuur zijn en biologische pacht. Sinds dit jaar is daarvan 210 hectare pachtgrond gereserveerd voor de bevordering van biodiversiteit. Op deze gronden worden beperkingen opgelegd in de vorm van natuurinclusieve landbouw. Een kleiner deel van de pachtgronden, 90 hectare, wordt verpacht zonder beperkingen.

De pachtprijzen komen in Gelderland tot stand door middel van inschrijving. Door de opgelegde beperkingen verwacht de provincie een lagere opbrengst uit de verpachting van zo’n 40%.

Pachters met certificaten

De provincie Noord-Brabant heeft ruim 1.500 hectare grond in pacht uit te geven. Sinds 2016 is duurzaamheid een belangrijk criterium in de pachtprocedure. Brabant liet Wageningen Universiteit en Stichting Milieukeur in 2016 een zogenoemde ‘duurzaamheidsscore’ ontwikkelen en vanaf 2019, dit jaar dus, is het gebruik van glyfosaat niet meer toegestaan. Ook andere terreinbeherende organisaties in Brabant hebben de ambitie om hun pachtgronden duurzamer in te zetten. Inmiddels haken steeds meer Brabantse gemeenten aan.

 

  • Verpachters stellen meer duurzaamheidsvoorwaarden
  • Van verbod glyfosaat tot verplichte akkerranden
  • Pachters moeten aantoonbaar duurzaam zijn

 

Het is in Brabant niet meer automatisch de hoogste bieder die de pacht gegund krijgt. Met de duurzaamheidsscore worden de inspanningen op het gebied van bodemkwaliteit, waterkwaliteit en biodiversiteit van potentiële pachters bepaald en meegewogen bij de uitgifte. Dit gebeurt aan de hand van certificaten. Boeren die kunnen aantonen dat zij een certificaat als Skal of Beter Leven hebben, maar ook boeren die deelnemen aan het bodempaspoort of weidemelk produceren, krijgen zogenaamde duurzaamheidspunten. Afhankelijk van het aantal punten wordt een bedrag bij de geboden prijs opgeteld. Zo wordt de bieding fictief tot maximaal € 600 hoger. Op die manier maken boeren met certificaten meer kans de hoogste bieder te worden en het pachtperceel gegund te krijgen.

Bodempaspoort borgt bodemkwaliteit bij kortdurende pacht

Provincie Noord-Brabant gebruikt het bodempaspoort als een van de middelen voor het toetsen van duurzaamheid bij pachters. Wie als potentiële pachter het bodempaspoort gebruikt, heeft een streepje voor. Het bodempaspoort is een initiatief van ZLTO en maakt bodemgegevens op perceelniveau beschikbaar. Het bodempaspoort werd bedacht met de insteek om de kwaliteit van de grond bij kortdurende pacht te borgen. Volgens Michael van der Schoot, projectleider bodem en water bij ZLTO, zijn er op dit moment zo’n 500 percelen in Zuid-Nederland geregistreerd met het bodempaspoort. Naast het bodempaspoort zijn er nog volop andere initiatieven om bodemgegevens op perceelniveau in kaart te brengen. “Het is belangrijk dat daar enige stroomlijning in gaat komen”, zo benadrukt van der Schoot.

“Uit resultaten tot op heden blijkt dat reguliere boeren niet veel hogere prijzen bieden dan voorheen om boven de boeren met certificaten uit te komen. € 600 is voldoende buffer om daadwerkelijk meer duurzame boeren als pachter te krijgen”, aldus Mary Fiers, directeur Groen Ontwikkelfonds Brabant (GOB). Het GOB voert de pacht uit in de provincie. “Sinds de invoering van de certificeringssystematiek is het aantal gecertificeerde pachters op onze grond gestegen van 55% (in 2015) naar 72% in pachtjaar 2018”, licht Fiers toe. Volgens haar zijn de totale opbrengsten uit de verpachting met de nieuwe eisen ongeveer gelijk.

BLHB: pachtprijs reduceren

Pachtersbond BLHB vindt dat er tegenover de duurzaamheidsbeperkingen die verpachters opleggen, een pachtprijsreductie moet staan. “Alleen als de pachtprijs voldoende laag is in verhouding met de opgelegde voorwaarden, zouden extra gebruiksvoorwaarden acceptabel kunnen zijn”, aldus Piet van der Eijk, voorzitter van de BLHB. Volgens hem gebruiken de provincies de macht van het eigendom om via de weg van geliberaliseerde pacht steeds verdergaande eisen te stellen aan het grondgebruik. “Het is vreemd dat provincies zich het recht toe-eigenen toegelaten gewasbeschermingsmiddelen te verbieden en dat pachters kosten moeten maken voor verplichte cursussen voor vaak kortdurende pacht”, zo licht Van der Eijk toe. BLHB ziet meer in reguliere, langdurige pacht.

Verplichte akkerranden

Noord-Holland en Friesland stellen de pachtprijs ieder jaar vast. Voor iedere pachter gelden beperkende voorwaarden met het oog op duurzaamheid en biodiversiteit, in ruil voor korting op de pachtprijs. Boeren krijgen voor de beperkingen een korting op de pachtprijs oplopend tot 75%. Zo zijn boeren in Friesland en Noord-Holland sinds dit jaar verplicht op bouwland een bloemenrijk kruidenmengsel in te zaaien langs de slootkant. Daarnaast mogen chemische gewasbeschermingsmiddelen alleen pleksgewijs ingezet worden op probleemonkruiden. “Wanneer boeren zich hier niet aan blijken te houden, doen ze in het vervolg niet meer mee met de verpachting”, zo licht een coördinator verpachtingen bij de provincie Friesland toe. Daarnaast geven de 2 provincies de voorkeur aan pachters met certificaten als Skal, pachters die deelnemen aan duurzaamheidsprogramma’s van bijvoorbeeld FrieslandCampina of die lid zijn van een Agrarisch Natuurbeheer collectief. Boeren krijgen punten voor deze deelnames. Degene met de meeste punten, krijgt het pachtperceel gegund.

Een perceel waar glyfosaat gebruikt is. De provincie Noord-Brabant verbiedt pachters vanaf 2019 om glyfosaat te gebruiken. - Foto: Henk Riswick
Een perceel waar glyfosaat gebruikt is. De provincie Noord-Brabant verbiedt pachters vanaf 2019 om glyfosaat te gebruiken. - Foto: Henk Riswick

Handhaving van de eisen die de provincies stellen aan hun pachters vindt voornamelijk plaats via steekproeven en periodieke controles. Volgens Fiers zorgen ook meldingen door omwonenden of collega-boeren voor controle. “Wanneer boeren zien dat een collega-boer op een stuk pachtgrond zich niet aan de regels houdt, horen wij dat vaak snel genoeg. Er is veel sociale controle.”

FPG: niet alleen eisen opleggen

De Federatie Particulier Grondbezit (FPG) stelt vast dat geliberaliseerde pacht de mogelijkheid geeft om afspraken over duurzaam beheer te maken. “Verpachters lopen er bij reguliere pacht tegenaan dat dat bij die pachtvorm niet mogelijk is”, aldus Paul Kindt, portefeuillehouder Grond- en Pachtbeleid bij de FPG. Daarom pleit FPG voor de mogelijkheid om in het nieuwe pachtstelsel ook bij langdurige pacht afspraken te kunnen maken over duurzaam gebruik van de pachtgrond. Volgens Kindt hebben verpachters ook de verantwoordelijkheid om actief mee te denken en niet alleen de eisen op te leggen aan de pachters. “Er moet een goed evenwicht zijn in de eisen die de verpachter stelt en de vrijheid die de pachter moet krijgen”, aldus Kindt.

Cursus natuurbeheer

Niet alleen provincies, maar ook landgoederen, Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten zijn bezig met duurzame verpachting. Steeds meer landgoederen kijken vanuit hun verpachterspositie samen met pachters hoe ze het gebruik van de gronden kunnen verbeteren. Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten werken vanaf 2021 alleen nog maar met pachters die ‘aantoonbaar deskundig’ zijn. Via een cursusprogramma kunnen boeren aantonen dat ze over voldoende kennis en vaardigheden op het gebied van natuurbeheer beschikken. Natuurmonumenten stelt de cursus niet verplicht, maar boeren die de cursus hebben gevolgd, hebben wel een voorkeurspositie bij nieuwe pachtcontracten. Staatsbosbeheer stelt de cursus vanaf 2021 wel verplicht. De kosten van de driedaagse cursus zijn voor de pachter en bedragen € 420.

a.s.r. real estate, de grootste particuliere grondeigenaar van landbouwgrond in Nederland, geeft, vooral langjarige, pachtcontracten uit. De geliberaliseerde pachtportefeuille is kleiner dan 2,5% van de totale portefeuille. De organisatie laat desgevraagd weten geen duurzaamheidseisen te stellen aan pachters. Ze ziet meer in langjarige relaties met de boer, zodat hij of zij de ruimte krijgt om duurzaam in de grond te investeren. a.s.r. is echter wel bezig met onderzoek naar hoe duurzaamheidseisen onderdeel kunnen worden van pacht. Samen met Rabobank en Vitens ontwikkelt a.s.r. de dynamische bodemindex. De index, in de stijl van het energielabel van huizen, geeft boeren inzicht in de bodem. De index kan een middel zijn om boeren die hun grond duurzaam beheren financiële voordelen te geven.

‘Duurzame pacht lag voor de hand’

De provincie Noord-Brabant verpacht sinds 2016 provinciegronden op een duurzamere manier. Boeren die certificaten als Skal of Beter Leven hebben, hebben een streepje voor als zij willen pachten. Gedeputeerde Johan van den Hout (Natuur, Water en Milieu) is een van de trekkers.

Johan van den Hout, gedeputeerde Natuur, Water en Milieu is een van de trekkers van duurzame pacht in Noord-Brabant. - Foto: Provincie Noord-Brabant
Johan van den Hout, gedeputeerde Natuur, Water en Milieu is een van de trekkers van duurzame pacht in Noord-Brabant. - Foto: Provincie Noord-Brabant

Wat is het doel van de duurzame pacht?

“We willen ten eerste het mechanisme van prijsopdrijvende biedingen doorbreken en zo veel mogelijk voorkomen dat boeren uitsluitend om boekhoudkundige redenen willen pachten. Ten tweede willen we dat de gronden duurzaam gebruikt worden en dat het landgebruik bijdraagt aan duurzaamheidsdoelstellingen.”

Hoe kwam u op het idee van de duurzaamheidseisen voor pacht?

“Als provincie probeer je bepaalde doelen te bereiken, zoals het in gang zetten van de transitie van de landbouw, meer natuur en biodiversiteit en klimaatadaptatie. Het ligt voor de hand om die doelen te koppelen aan de pachtgronden. Als grondeigenaar heb je het recht om voorwaarden te stellen aan het grondgebruik. Tot een paar jaar geleden deden we dat alleen nooit. Inmiddels hebben we een puntenschema dat boeren met certificaten als Beter Leven en Skal een voorsprong geeft in de pachtprocedure.”

Zet de provincie hiermee boeren zonder certificaat dan niet buiten spel?

“Voor de transitie van de landbouw moeten we samen stappen zetten. Het is precies de bedoeling dat de minder duurzame boeren minder kans hebben op de pachtgronden. Overigens geven we geen voorkeur aan bepaalde boeren als pachter, maar stellen we objectieve eisen aan duurzaamheid. Naar aanleiding daarvan stellen boeren ons vragen. Boeren willen bijvoorbeeld weten hoe zij de certificaten kunnen krijgen, zodat ze vervolgens eerder kans maken op de pachtgronden. Dat is precies wat je als provincie wilt.”

De pacht in de provincie betreft eenjarige pachtcontracten. Dit druist volgens sommigen in tegen duurzaam gebruik van de grond. Hoe kijkt u daar tegenaan?

“Dat het om eenjarige contracten gaat, is inderdaad wel een probleem voor de duurzaamheid. Willen we bijdragen aan goed bodembeheer, dan hebben langdurige contracten de voorkeur. De pachtgronden zijn echter ruilgronden die binnen korte of lange tijd een andere functie krijgen, vooral voor natuur, en dus snel beschikbaar moeten kunnen komen. Daarom worden de percelen ieder jaar uitgegeven voor een periode van een jaar. De roep om langdurige pacht is wel reëel. Daarom zijn we nu per gebied aan het kijken of we mogelijk contracten voor meerdere jaren kunnen uitgeven.”


Link naar bron